Open Access Open Access  Restricted Access Subscription or Fee Access

Historiography and language in 17th-century Ottoman Kurdistan: A study of two Turkish translations of the Sharafnāma

Sacha Alsancakli

Abstract

In the closing decades of the 11th/17th century, two Turkish translations of the Sharafnāma were produced in the Kurdish princely courts of Bidlīs and Pālū. The translators were Muḥammad Bēg b. Aḥmad Bēg, a great-great-grandson of Sharaf Khān II, the author of the work, and Sham‘ī, a secretary at the court of Amīr Yanṣūr Bēg, prince of Pālū. While their works differed in style and purpose, both men offered a reflection on the demise of Persian and increasing prestige of Turkish in Ottoman Kurdistan. In the case of Sham‘ī, this was supplemented by a more general observation on the various languages of the region. Evidence also suggests that while Persian was replaced by Turkish in the princely courts of Ottoman Kurdistan, some Kurdish literati and scholars instead chose to write part of their works in Kurdish. This article is a comparative study of Muḥammad Bēg and Sham‘ī’s translations, followed by a brief analysis of the associated sociolinguistic developments.

 

ABSTRACT IN KURMANJI

Dîroknivîsî û ziman di Kurdistana Osmanî ya sedsala 17an de: Vekolînek li ser du wergerên tirkî yên Şerefname

Di dehsalên dawî yên sedsala 11an/17an de, du wergerên tirkî yên Şerefnameyê li serayên mîrgehên Bidlîs û Palûyê hatin nivîsandin. Wergêrên van metnan Mihemed Beg kurê Ehmed Beg, kurê nevîçirkekî Şeref Xanê duyem ê nivîskarê berhemê yê eslî, û Şem’î, munşiyekî Emîr Yensûr Begê mîrê Palûyê bûn. Tevî ku armanc û şêweyê karên wan cuda bûn jî, herdu wergêran amaje bi lawazketina zimanê farsî û bilindbûna qîmeta zimanê tirkî li Kurdistana Osmanî kir. Li gel vê yekê, Şem’î herwiha nêrîneke giştî li ser zimanên cihê yên herêmê pêşkêş kir. Wekî din, tevî ku tirkî li serayên mîrên Kurdistana Osmanî dewsa farsî girt, hin zanyar û rewşenbîrên kurd tercîh kir ku beşek ji berhemên xwe bi kurdî binivîsînin. Ev gotar nirxandineke berhevdayî ya wergerên Şem’î û Mihemed Beg e, li gel pêdeçûneke kurt li ser pêşketinên civakî-zimanî yên pê ve girêdayî.

 

ABSTRACT IN SORANI

Mêjûnûsî w ziman le Kurdistanî 'Usmanîy sedey 17hem da: twêjîneweyek bo dû wergêrranî turkîy ŞerefnameLe duwa deyekanî sedey 11hem/17hem da dû wergêrranî turkîy Şerefname le dîwanî mîrayetîy Bedlîs û Pallû berhem hatin. Wergêrrêkîyan Miḧemed begî kurrî Eḧmed beg bû, ke newey newey nûserî xudî berhemeke, wate Şerefxanî dûweme, wergêrrekey tirîş Şem'î, sikritêr le koşkî mîr Yensûr beg mîrî Pallû bû. Le katêk da karekanyan le rûy stayl û amancewe cuda bûn, herdû piyawekan amajey lawazbûnî zimanî farsî û hellkişanî payey zimanî turkî le kurdistanî 'Usmanî xiste rû. Le ḧalletî Şem'î da, eme be têrwanînêkî giştî ziyatir le merr zimanekanî herêmeke tewaw kira. Bellgekan ewe pêşniyar deken ke le katêk da le dîwanî mîrayetîy Kurdistanî 'Usmanî da zimanî farsî be zimanî turkî cêgay degorêtewe, hendêk le roşinbîr û zana kurdekan eweyan hellbijard ke beşêk le karekanyan be kurdî binûsinewe. Em babete twêjîneweyekî berawirdkarîye bo herdû wergêrranekeyi Miḧemed beg û Şem'î, we kurte hellsengandinêkî peywest bew geşesendine komellayetî-zimanewaniyey be duwa da dêt.

Keywords

Sharafnāma; Kurdish language; Ottoman Empire; historiography; translation

Full Text:

PDF

References

Manuscripts:

Abdal Khān, Ṣanāyi‘ al-Ṣanaw‘āt, Cod. Mixt 211a-d, Library of the University of Vienna.

Mustawfī Qazvīnī, Ḥamdallāh. Nużhat al-Qulūb, anonymous translation into Turkish. A 957, Milli Kütüphane, Ankara.

Mustawfī Qazvīnī, Ḥamdallāh. Nużhat al-Qulūb, anonymous translation into Turkish. A 979, Milli Kütüphane, Ankara.

Sharaf Khān, Sharafnāma. Elliott 332 and Hunt. Don. 13, Bodleian Library, Oxford; Dorn 306, National Library of Russia, St. Petersburg; Y-0561, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, Ankara; Add. 23531, British Library, London; Or. 12, Biblioteca Reale, Turin; Suppl. Persan 238, Bibliothèque nationale de France, Paris.

Sharaf Khān, Sharafnāma, translated into Turkish by Muḥammad Bēg b. Aḥmad Bēg. Or. 1127 and Add. 7860, British Library, London; Ali Emiri Tarih 364, Millet Kütüphanesi, Istanbul; Muallim Cevdet O.29, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphanesi, Istanbul.

Sharaf Khān, Sharafnāma, translated into Turkish by Sham‘ī. Revan 1469, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Istanbul; Add. 18547, British Library, London.

Books and articles

Adak, A. (2013). Destpêka Edebiyata Kurdî ya Klasîk. Istanbul: Nûbihar.

Alsancakli, S. (2015). From Bidlīs to Ardabīl via Aleppo and Iṣfahān: On the Circulation of a Manuscript of Šaraf Ḫān Bidlīsī’s Šarafnāma Revised by the Author (1007/1599). Eurasian Studies, 13(1-2), 133-52.

Alsancakli, S. (2017a). What’s Old Is New Again: A Study of Sources in the Šarafnāma of Šaraf Xān Bidlīsī (1005-7/1596-99). Kurdish Studies, 5(1), 11-31.

Alsancakli, S. (2017b). Matrimonial Alliances and the Transmission of Dynastic Power in Kurdistan: The Case of the Diyādīnids of Bidlīs in the Fifteenth to Seventeenth Centuries. Eurasian Studies, 15(2), 222-49.

Amir-Moezzi, M. A. (2006). Remarques sur le persan, seconde langue sacrée de l’islam. Annali dell’Università degli Studi di Napoli “L’Orientale”, 66(1-4), 69-82.

Arberry, A. J. (1996). The Koran Interpreted. A Translation by A. J. Arberry. New York: Touchstone.

Ateş, S. (2013). Ottoman-Iranian Borderlands. Making a Boundary, 1843-1914. Cambridge: Cambridge University Press.

Aydın, N. (2003). Diyarbakır – Eğil Hükümdarları Tarihi. Istanbul: Avesta.

Aydın, N. (2012). Diyarbekir ve Mırdasiler Tarihi. Piran, Gîl, Çermog, Pale. Istanbul: Avesta.

Baltacı, C. (1976). XV-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri: Teşkilât, Tarih. Istanbul: İrfan matbaası.

Bianquis, Th. (1993). Mirdās, Banū or Mirdāsids. In Bosworth, C. E., van Donzel, E., Heinrichs, W. P. and Pellat, Ch. (eds.), The Encyclopædia of Islam, New Edition. Volume 7, 115-23. Leiden: Brill.

Bolelli, N. (2015). Kürt Bilginlerin Yazdıkları Bazı Eserlerin Tanıtımı. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 1(1), 67-82.

Bozkurt, N. (2010). Şecere. İslam Ansiklopedisi, 38, 403.

Chyet, M. L. (1991). “And a Thornbush Sprang Up Between Them”: Studies on “Mem u Zin”, a Kurdish Romance. (Unpublished doctoral dissertation.) University of California, Berkeley.

Dehqan, M. (2008). The Fatwā of Malā Ṣāliḥ al-Kurdī al-Ḥakkārī: An Arabic Manuscript on the Yezidi Religion. The Journal of Kurdish Studies, 6, 140-62.

Dehqan, M. (2015). A Yezidi Commentary by Mawlānā Muḥammad al-Barqal‘ī. Nûbihar Akademî, 1(3), 137-51.

Dehqan, M., Genç, V. (2015a). Reflections on Sharaf Khān’s Autobiography. Manuscripta Orientalia, 21(1), 46-61.

Dehqan, M., Genç, V. (2015b). Why Was Sharaf Khān Killed? Manuscripta Orientalia, 21(2), 13-19.

Demir, A. (2008). 16. Yüzyılda Safevi ve Osmanlı Hakimiyetinde Arşiv Belgeleri Işığında Bitlis Beyleri. In M. Bilen, V. Gürhan and E. Gümüş (eds.), I. Uluslararası Dünden Bugüne Tatvan ve Çevresi Sempozyumu Bildirileri, 253-83. Istanbul: Beyan Yayınları.

Demirtaş, F. (2005). Mirdasi Hükümdarları. ‘Palu ve Eğil Hükümetleri’ ve Çermik Beyliği. Istanbul: Sena.

Erkinov, A. (2004). Les copies des anthologies poétiques persan-čaġatāy de la Bibliothèque nationale de France. Contribution à l’étude des bayāż de l’Asie centrale (XVe-XIXe siècles). Studia Iranica, 33, 221-42.

Erkinov, A. (2008). Persian-Chaghatay Bilingualism in the Intellectual Circles of Central Asia during the 15th-18th Centuries (the case of poetical anthologies, bayāz). International Journal of Central Asian Studies, 12, 57-82.

Erzurumlu, İbrahim Hakkı. (2014). Mârifetnâme, ed. and translated into modern Turkish by Faruk Meyan. Istanbul: Bedir Yayınevi.

Evliyā Çelebi. (1988). Evliya Çelebi in Diyarbekir. The Relevant Section of the Seyahatname, ed. H. Boeschoten and M. van Bruinessen. Leiden: Brill.

Evliyā Çelebi. (1990). Evliya Çelebi in Bitlis. The Relevant Section of the Seyahatname, ed. R. Dankoff. Leiden: Brill.

Fodor, P. (2011). Telhis. İslam Ansiklopedisi, 40, 402-4.

Glassen, E. (1989). Bedlīsī, Šaraf-Al-Dīn Khan. Encyclopaedia Iranica, IV(1), 76-77. Available online at http://www.iranicaonline.org/articles/bedlisi-saraf-al-din-khan-b (last accessed on 2/2/2018).

Gördük, Y. E. (2014). Eğil Emirliği’nin Kısa Tarihçesi ve Eğil Emirlerine Ait Şecere Metninin Tercümesi. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 35, 89-120.

Işıkdoğan, D. (2012). Güneydoğu Medreselerinde Eğitim-Öğretim Faaliyetleri: Mardin Örneği. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 53(2), 43-83.

Kılıç, O. (1997). 18. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devletinin İdarî Taksimatı. Eyalet ve Sancak Tevcihatı. Elazığ: Şark Pazarlama.

Köhler, W. (1989). Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Bitlis ve Halkı, transl. from German by Haydar Işık. Istanbul: Alan.

Kurdo, Q. (1983). Tarîxa Edebiyata Kurdî, vol. I. Stockholm: Roja nû.

Leezenberg, M. (2014). Elî Teremaxî and the Vernacularization of Medrese Learning in Kurdistan. Iranian Studies, 47(5), 713-33.

Leezenberg, M. (2016). The Vernacular Revolution: Reclaiming Early Modern Grammatical Traditions in the Ottoman Empire. History of Humanities, 1(2), 251-75.

Markiewicz, C. (2015). The Crisis of Rule in Late Medieval Islam: A Study of Idrīs Bidlīsī (861-926/1457-1520) and Kingship at the Turn of the Sixteenth Century. (Unpublished doctoral dissertation). University of Chicago.

McLachlan, K. (2013). Boundaries i. With the Ottoman Empire. Encyclopaedia Iranica, IV/4, 401-3. Available online at http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-i (last accessed on 2/2/2018).

Mustawfī Qazvīnī, Ḥamdallāh. (1915). The Geographical Part of the “Nuzhat al-Qulūb”, ed. Guy Le Strange. Leiden: Brill.

Nevāyī, ʻAlī Şīr. (1996). Muḥākemetü’l-Luġateyn: İki Dilin Muhakemesi, edited by Faruk Sema Barutçu Özönder. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.

Nawā’ī, Mīr ʻAlī Shīr. (1966). Judgment of Two Languages; Muhakamat al-lughatayn, translated by Robert Devereux. Leiden.

Oluş Arık, M. (1971). Bitlis Yapılarında Selçuklu Rönesansı. Ankara: Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü.

Özok-Gündoğan, N. (2014). Ruling the Periphery, Governing the Land. The Making of the Modern Ottoman State in Kurdistan, 1840-70. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 34(1), 160-75.

Öztoprak, S. (2003). Şark Medreselerinde bir Ömür. Istanbul: Beyan.

Pala, İ. (2007). Osmanlılar. 2. Edebiyat. İslam Ansiklopedisi, 33, 556-58.

Pektaş, K. (2001). Bitlis Tarihi Mezarlıkları ve Mezar Taşları. Ankara: Kültür Bakanlığı yayınları.

de Planhol, X. (1990). Boundaries ii. With Russia. Encyclopedia Iranica, IV/4, 403-6. Available online at http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-ii (last accessed on 2/2/2018).

Sağnıç, F. H. (2002). Dîroka Wêjeya Kurdî. Istanbul: Weşanên Enstîtûya Kurdî ya Stenbolê.

Scheref, prince de Bidlis. (1860-62). Scheref-Nameh ou Histoire des Kourdes, ed. V. Veliaminov-Zernov. St. Petersburg: Imperial Academy of Sciences.

Sinclair, T. A. (1987). Eastern Turkey: An Architectural and Archaeological Survey. Volume 1. London: The Pindar Press.

Soltanî, A. (2005). Du Zeylî Şerefnamey Bitlîsî (deqî farsî wa turkî wa wergêrawî kurdî). Silêmanî: Jîn.

Şem’î. (2017). Terceme-i Tevârîh-i Şeref Hân, ed. A. Oktay. Istanbul: Nûbihar.

Toutant, M. (2016). Un empire de mots. Pouvoir, culture et soufisme à l’époque des derniers Timourides au miroir de la Khamsa de Mīr ‘Alī Shīr Nawā’ī. Paris: Peeters.

Ulugana, S. (2015). Bitlis Mirliği Tarihinde Abdal Han Dönemi (1618-1664). Kürt Tarihi, 20, 52-57.

Uzun, M. (1992). Destpêka Edebiyata Kurdî: Lêkolîn. Ankara: Weşanên Beybûnê.

Uzun, M. (2003). Antolojiya Edebiyata Kurdî. Istanbul: Aram.

Ünan, F. (1999). Osmanlılarda Medrese Eğitimi. Osmanlı, 5, 149-60.

van Bruinessen, M. (1988). Les Kurdes et leur langue au XVIIème siècle : Notes d’Evliya Çelebi sur les dialectes kurdes. Studia Kurdica, 5, 13-34.

van Bruinessen, M. (2000). Kurdistan in the 16th and 17th Centuries, as Reflected in Evliya Çelebi’s Seyahatname. The Journal of Kurdish Studies, 3, 1-11.

Xanî, Ehmedê. (2010). Mem û Zîn, ed. H. Şemrexî. Istanbul: Nûbihar.

Yıldırım, K. (2011). Ehmedê Xanî’nin Fikir Dünyası. Istanbul: Ağrı Kültür Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Yayınları.

Zinar, Z. (1993). Xwendina Medresê. Stockholm: Pencînar.

Zinar, Z. (1998). Medrese Education in Northern Kurdistan, translated and annotated by Martin van Bruinessen. Les Annales de l’Autre Islam, 5, 39-58.

Refbacks

  • There are currently no refbacks.